Roomsch-Katholieke Staats Partij

Uit Digitaal Katholiek Erfgoedhuis

Ga naar: navigatie, zoeken
Het ontstaan van de Roomsch Katholieke Staatspartij, als partijpolitieke organisatie dateert uit de laatste helft van de 19de eeuw. Rond 1870 ontstonden de eerste katholieke kiesverenigingen, die zich geleidelijk aan meer en meer aaneensloten tot een Algemene Bond van RK Kiesverenigingen. Op initiatief van mr. J.W. Van den Biesen kwamen een aantal besturen van kiesverenigingen op een vergadering, gehouden op 30 mei 1904 te Utrecht bijeen, alwaar tot oprichting van een Algemene Bond werd besloten. Op de volgende bijeenkomst, 15 oktober 1904, werd de bond opgericht en zijn statuten vastgesteld. Op 3 april 1905 vond de eerste bondsvergadering plaats.

De invoering van het stelsel der evenredige vertegenwoordiging in 1918, bracht noodzakelijke veranderingen in de partijorganisatie met zich mee. Nederland werd nu één kiesdistrict, verdeeld in 18 Rijkskieskringen. De katholieken kozen nu voor een federatieve vorm waarbij de Algemene Bond van RK Kiesverenigingen moest plaats maken voor de Algemene Bond van RK Rijkskieskringorganisaties. In de algemene bondsvergadering van 26 juli 1919 te Utrecht werd het nieuwe bondsreglement vastgelegd.

Uit deze organisatievorm ontwikkelde zich de Roomsch Katholieke Staatspartij, die bij de reorganisatie van 1926 haar naam officieel kreeg, te zamen met een reglement van 27 artikelen. Eerst nu bestond voor het eerst één centrale organisatie, één partij, waarvan elke kiezer, via het lidmaatschap van een kiesvereniging, lid was. Bestuurlijk werd de bondsvergadering omgezet in een partijraad, uitgebreid met adviserende leden, en het bondsbestuur in een partijbestuur, waaruit een dagelijks bestuur werd gekozen. Nu eenmaal een vaste vorm voor de partij was ontstaan, werd in latere jaren de uitbouw van de organisatie ter hand genomen. De stichting van het Dr. Schaepmanfonds, de invoering van een algemeen reglement met 7 bijbehorende bijzondere reglementen en de ontwikkeling van een algemeen staatkundig program waren de belangrijkste feiten.

De actie voor het Dr. Schaepmanfonds werd in 1928 door jhr.mr. C.J.M. Ruijs de Beerenbrouck ingezet en leidde tot de stichting van het fonds op 17 april van dat jaar. Als doel werd gesteld de beoefening van de staatkunde te bevorderen en de RK Staatspartij financieel te steunen bij de oprichting en instandhouding van een centraal bureau, het latere Dr. Schaepmanhuis. Het algemeen reglement met 7 bijbehorende bijzondere reglementen, waarin de gehele structuur van de partij en al haar onderdelen artikelgewijze werd vastgelegd, kwam tot stand onder voorzitterschap van mr. C.M.J.F. Goseling in 1934. In 1936 kreeg de RK Staatspartij voor het eerste een algemeen staatkundig program, waarin een beschrijving werd gegeven van de gehele staatsleer naar katholieke opvatting. De partij diende zich hierin aan als een zuiver staatkundige vereniging, welke vorm gaf aan de samenwerking van de katholieke Nederlanders uitsluitend op staatkundig gebied.

De bezetting van Nederland in 1940, maakte een einde aan de politieke activiteiten van de RK Staatspartij, die tenslotte definitief werd geliquideerd bij besluit van de Rijkscommissaris van 5 juli 1941, nr. 120/1941. In de daarop volgende jaren tot aan de bevrijding werden er nog enkele vergaderingen gehouden door de commissie, die vóór de oorlog het rapport 'Een onderzoek omtrent wijziging van ons staatsbestel' had voorbereid (zie inv. nrs. 32-34). Van deze vergaderingen, gehouden met het doel een program van richtlijnen op te stellen, dat na de bevrijding zou worden uitgegeven, zijn geen stukken meer bewaard gebleven.

Persoonlijke instellingen